Slaap!
Annelies Verbeke, Slaap!, De Geus, 2003.
Maya lijdt nog niet zo lang aan slapeloosheid, Benoit al veel langer, maar ze lijden er niet alleen aan, ze lijden er vooral onder. Zelfs met desastreuze gevolgen. De levens van de twee hoofdpersonen vloeien samen op onverwachte momenten, bijvoorbeeld wanneer zij midden in de nacht bij vreemde mensen aanbelt, onder andere bij hem, of wanneer zij haar toevlucht zoekt op een trappetje van een hotel, waar hij werkt en haar door de beveiligingscamera ziet.
Niet alleen de ervaringen van Benoit als kleine jongen worden boeiend en meeslepend beschreven, maar ook zijn opname en ontsnapping uit het ‘zottenhuis’. Knap is het hoe Verbeke zeventien jaar van het leven van Benoit in een korte passage beschrijft en toch de essentie van zijn karakter daarmee nog extra aanzet, het beeld van zijn leven verder inkleurt.
Maya kwam voor mij minder uit de verf, bleef af en toe steken op het niveau van een personage met een paar aparte karaktereigenschappen. Ook lieten haar gedachten zich lastiger lezen, en daarmee kon ik me minder goed in Maya inleven.
De stijl van Annelies is verrassend en gaat soms tot op het bot: het doet pijn wanneer Benoit in elkaar geslagen wordt.
Het is goed wanneer je wilt doorlezen, maar het is nog beter wanneer je het jammer vindt dat het boek na 160 pagina’s ophoudt. Zondermeer indrukwekkend, ben benieuwd naar haar volgende roman, Reus.
20 February 2006 at 17:30
Grappig dat je anders over Benoit en Maya oordeelt. De eerste is in jouw ogen een geloofwaardig personage, de tweede niet. Maya heeft slechts een ‘paar aparte karaktereigenschappen’. Het toont de scherpe snede waarop volgens mij het schrijven van Annelies Verbeke balanceert. Ze beperkt zich in beschrijvingen van handelingen en personages altijd tot de kern. Verwacht van haar geen uitgebreide beschrijving van achtergrondinformatie (variërend van kleur haar tot het weer van het moment) als die informatie niet ter zake doet. Het gaat alleen om de taalvondst, de unieke karakterisering, de essentie van de emotie. Soms werkt het, en is haar proza vindingrijk en gedurfd en dus prachtig. Soms werkt het niet, en lijken haar woorden gezocht en opgeklopt en is het dus ‘grote flauwekul’ (zoals Gerrit Komrij onlangs in ‘Vrij Nederland’ meende bij het lezen van haar tweede boek). Het talent van Verbeke keert zich dan tegen haar.
Zelf vond ik in ‘Slaap!’ de stijl van Verbeke geslaagd. Of het ook geldt voor ‘Reus’, weet ik nog niet. Ik ben nu halverwege haar tweede roman. Wordt dus vervolgd.
21 February 2006 at 09:23
Maar Maarten, had je dat boek niet al lang uit moeten hebben? Je interviewt Annelies Verbeke toch aanstaande donderdag voor Burcht Literair te Leiden?
21 February 2006 at 09:44
Klopt. Maar ik lees het boek juist vlak voor de avond zelf, zodat het tijdens het interview nog vers in het geheugen ligt. Kom je ook? Donderdagavond 23 februari, aanvang: 20.15. In de Sociëteit de Burcht, Leiden, Burgsteeg 14.
21 February 2006 at 10:02
Ik zal zeker komen, ook al heb ik ‘Reus’ nog niet gelezen.
22 February 2006 at 08:58
Inmiddels ‘Reus’ uit. Het boek is lang zo slecht niet als veel recensenten beweerden. Sterker: veel besprekingen, waarvan ik er óók een groot aantal heb gelezen, doen het boek onrecht. De meeste critici lijken het verhaal bij voorbaat te beschouwen als realistisch en maken het vervolgens af op alle niet-realistische en dus onzinnige flauwekul die ze in de roman aantreffen. Naar mijn idee is ‘Reus’ vooral symbolisch. Het is niet ‘uit het leven gegrepen’, maar een kunstwerk dat de lezers iets wil vertellen.
Het verhaal komt hierop neer: Hannah en Kim zijn twee zussen met een hechte band. Hun moeder is verdwenen, hun vader een oude versierder, hun vriendjes te alledaags (dat ze allebei Wim heten symboliseert hun inwisselbaarheid). Alleen bij elkaar vinden ze begrip. Op een dag loopt hun leven uit de hand. Dat van Hannah omdat ze in haar carrière een stap te ver is gezet. Dat van Kim omdat ze zwanger is van haar minnaar. Daarop besluiten ze naar Australië te vluchten, waar ze denken dat hun moeder heen is gegaan. De zussen beleven doldwaze avonturen (vat ik maar even zo samen) en vinden inderdaad hun moeder.
Alleen al dat laatste is niet realistisch. Opeens duikt moeder An op midden in de brandende woestijn. Ze blijkt zich te hebben vernoemd naar een Aboriginal-godin en leidt een radicaal feministische sekte. De leden dragen allemaal ‘vrouwelijke’ namen en eten principieel alleen mannelijk vlees – aanvankelijk van dieren, later ook van mensen. De zwangere Kim laten ze weten haar kind te vermoorden als het een jongetje blijkt te zijn.
Ik wil hier geen ellenlange beschouwingen houden over de betekenis van deze en andere details uit het boek. Maar in plaats van het af te doen als: dit is allemaal bedachte onzin, zoals de boekbesprekers deden, kun je ook nadenken over de betekenis ervan. Wat wil Verbeke hiermee zeggen? Als de critici bereid waren geweest zo over het boek na te denken, waren hun krantenstukken heel wat positiever over ‘Reus’ dan nu het geval is.
23 February 2006 at 23:40
Maarten, bedankt voor het interview. Goede vragen, boeiende en uitvoerige antwoorden. Ik hoop meer van haar te lezen in de toekomst en ook jou als interviewer nog vaak mee te maken.
14 November 2006 at 17:55
Het jonge meisje Maya lijdt in zo’n hevige mate aan slapeloosheid dat ze vervreemdt van de mensen (en geliefden) om haar heen. ‘s Nachts dwaalt ze door de stad en houdt ze andere mensen uit hun slaap door belletje te trekken. Tijdens een van deze bizarre nachten ontmoet ze de veel oudere Benoit, die al veel langer aan slapeloosheid lijdt.
Er ontstaat een vriendschaps- en liefdesrelatie tussen de twee, die niet onstabiel lijkt, maar toch zeer intens blijkt te zijn. In ‘Slaap!’ vertellen Maya en Benoit om beurten hun eigen geschiedenis.
In het begin van het boek kun je begrip hebben voor de hoofdpersonen en kun je je nog identificeren met hen, maar allengs wordt het verhaal absurdistischer en grimmiger en dus moeilijker te volgen. Aan dit boek is te merken dat Verbeke tevens scenarioschrijfster is; het trekt als het ware als een film aan je voorbij.
14 November 2006 at 21:03
Gaandeweg moeilijker te volgen… Waardeer je het daardoor minder? Zo klinkt het wel, maar het zal allicht niet zo zijn bedoeld.
22 January 2007 at 20:45
Ik heb het boek “slaap!” moeten lezen van mijn leerkracht. nu zou je kunnen zeggen ‘ja, ze moet, hoe oud is dat kind, enz’ maar je moet weten dat ik heel graag lees, ik zat heel lang in de kjv, ben 16 jaar en heb een uitgesproken eigen mening. Mijn mening over boeken is dus niet anders. ik vind het jammer te zeggen maar dit vind ik geen goed boek, het schiet niet op, heeft geen meeslepende verhaallijn. (het is niet dat ik niet van de stijl hou, ik lees verschillende stijlen) maar dit vond ik echt niet goed. de titel paste wel :Slaap! = het heeft niet lang geduurd
23 January 2007 at 07:45
Beste Flo, je houdt van verschillende stijlen. Kun je een boek noemen dat je op ‘Slaap!’ vond lijken, maar wél goed vond? Gewoon, uit nieuwsgierigheid…
6 October 2008 at 16:24
hee kan iemand me iets vertellen over de normen van Maya en Benoit!?
Hoogachtend Maus
7 October 2008 at 20:27
Maureen, het spijt me. Het is te lang geleden dat ik het las…